BPPD

Symptomen, diagnose en behandeling

Benigne Paroxismale Positie Duizeligheid (BPPD) is een gevoel van duizeligheid die gekenmerkt wordt door acute kortdurende heftige duizeligheid die ontstaat als u uw hoofd beweegt. Het woord ‘benigne’ betekent ook wel goedaardig, terwijl ‘paroxismale’ voor aanvalsgewijs staat. In sommige gevallen wordt deze benaming ook wel ‘Periphere paroxysmale positieduizeligheid (PPLS)’ genoemd. Peripher betekent in deze context dat het de buitenste zone van het lichaam betreft.

BPPD zorgt vooral voor vervelende klachten maar wordt in beginsel als ongevaarlijk beschouwd. De oorzaak van deze ziekte is nog niet bekend. Een mogelijke oorzaak kan zijn dat door snelle positieverandering van loszittende oorsteentjes, deze in het oor neerslaan op de zintuigcellen in het evenwichtsorgaan. Lees meer over de oorzaken, symptomen en behandeling:

Symptomen

Er zijn verschillende symptomen die kenmerkend zijn voor BPPD:

  • Plotseling optreden (paroxysmaal)
  • Afhankelijk van de positie van het hoofd
  • Duurt slecht enkele seconden
  • Gaat vanzelf weg
  • Eventueel duizeligheid en misselijkheid

Ook kan er van draaiduizeligheid gesproken worden als deze ontstaat na snelle hoofdbewegingen, zoals gaan liggen en weer overeind komen. Dit gevoel wordt vaak als een carrousel in het hoofd omgeschreven. Draaiduizeligheid kan optreden in verschillende situaties:

  • Bij het draaien in bed
  • Bij het opstaan vanuit een liggende houding
  • Bij te snel bukken
  • Bij het draaien naar een bepaalde kant

Ontstaat de (positie)duizeligheid tijdens het liggend omdraaien, dan kan de bloedomloop mogelijk afgesloten worden. Andere vormen van duizeligheid treden het vaakst op als gevolg van aandoeningen in het binnenoor, de ogen of de hersenen.

moreless

Halfcirkelvormig kanaal van het slakkenhuis en binnenoor
Halfcirkelvormig kanaal van het slakkenhuis en binnenoor

Frequentie, leeftijd en geslacht van de getroffenen

BPPD treft ongeveer 2 op de 100 mensen. De duizeligheid treedt vaker op bij mensen met een hogere leeftijd. Deze aandoening komt meestal voor bij mensen tussen de 50 en 60 jaar, terwijl de piekleeftijd tussen de 60 en de 80 jaar ligt. Vrouwen worden veel vaker getroffen door BPPD dan mannen. Ongeacht de ziekte behandeld is of niet, bij 30% tot 50% van de getroffenen treedt de BPPD weer opnieuw op. Met behulp van speciale oefeningen van de KNO-arts kan de betroffene ook thuis zelfstandig een behandeling ondergaan.

info

Waarom komt BPPD vooral voor bij ouderen?

BPPD treedt vooral op bij mensen op gevorderde leeftijd omdat de oorsteentjes in het binnenoor in de loop van het verouderingsproces loskomen en daardoor eventueel ook in een kanaal. Naast toenemende leeftijd is ook de mogelijke toename van ongevallen een factor die een positieduizeligheid op hogere leeftijd kan verhogen. Een voorbeeld hiervan is een verwonding aan het hoofd.  

Diagnose

Man met BPPD

Voor de diagnose van BPPD voert de KNO-arts een uitgebreide en gedetailleerde enquête uit met de patiënt. Indien de KNO-arts denkt dat de patiënt aan BPPD lijdt, voert de arts een kiepproef uit. Het hoofd en het bovenlichaam worden door middel van een speciale kieptafel vanuit een zittende houding plotseling achterover gekiept. Indien er duizeligheid optreedt dan is er sprake van BPPD en Nystagmus. Is er sprake van een andere vorm van duizeligheid of een evenwichtsstoornis, dan heeft deze ook een andere oorsprong, bijvoorbeeld hartproblemen. 

info

Wat is Nystagmus?

Nystagmus is een onvrijwillige en ongecontroleerde beweging van een orgaan. Over het algemeen zijn daar de ogen mee bedoeld, die ook door middel van een kieptafel onderzocht worden. Mensen met Nystagmus ervaren hier niet altijd klachten door, aangezien zij de beelden niet perse als slechter ervaren. De oorzaak van Nystagmus is nog onbekend, maar heeft waarschijnlijk te maken met het besturingssysteem van de hersenen.

info

Waaraan herkent de KNO-arts welk kanaal geïrriteerd is?

Doorslaggevend hierbij is de richting waarin de ogen in geval van Nystagmus bewegen. Lopen de ogen horizontaal, dan is het halfcirkelvormige kanaal geïrriteerd. Echter, de meest voorkomende vorm van duizeligheid ontwikkelt zich als de oorsteentjes in het achterste halfcirkelvormige kanaal terecht komen. Hierbij loopt de Nystagmus verticaal. Nystagmus aan het voorste kanaal is, in tegenstelling tot de zijkant en achterkant, uiterst zeldzaam.

Behandeling: BPPD oefeningen

Een BPPD kan niet worden behandeld met medicijnen omdat dit volgens de huidige kennis (december 2014) niet effectief zou zijn. In plaats daarvan vindt een behandeling door middel van oefeningen plaats. Hierdoor dienen de losse deeltjes terug in de utriculus en de sacculus te komen. Er zijn verschillende vormen van BPPD. De meeste voorkomende zijn de naar voren gelegen vormen en de naar achter gelegen vormen, waarbij ook wel het voorste en achterste kanaal bedoeld wordt. Met behulp van de juiste oefeningen wordt de BPPD vaak opgelost. Beide vormen kunnen worden behandeld met het Semont of Epley manoeuvre.

Semont manoeuvre

Met het Semont manoeuvre zit de patiënt recht voor de arts met het hoofd 45° gedraaid zodat het hoofd ongeveer 45° naar de andere kant wijst. Daarna wordt de patiënt met een vlotte beweging zijdelings neergelegd op de schouder aan de aangedane zijde. Het hoofd blijft daarbij in de zelfde houding. De patiënt ligt nu zo zijdelings met zijn blik naar boven. De patiënt dient nu 2-3 minuten in deze houding te blijven, daarna wordt de patiënt weer terug rechtgezet.

moreless

Schematische instructie van de Semont manoeuvre
Korte instructie van de Semont manoeuvre in drie eenvoudige stappen: 1. Rechte zithouding 2. Lichaam naar de schouder kiepen 3. Draai snel 180° naar de andere schouder: pas wanneer nodig de manoeuvre toe bij het linker of het rechter oor.

Epley manoeuvre

Deze manoeuvre om positieduizeligheid te behandelen werd in 1980 uitgevonden door Dr. John Epley. De Epley manoeuvre is effectief bij ongeveer 80% van de patiënten. De patiënt zit rechtop met zijn benen recht voor de onderzoeker. Het hoofd wordt snel 45° graden gedraaid naar de aangedane zijde. Ook kijkt de KNO-arts naar het gezonde oor. Daarna wordt u in één snelle beweging van een zittende naar een liggende positie gebracht, in deze houding blijft u 30 seconden. Hierna draait de arts uw hoofd naar de tegenovergestelde kant en zo blijft u weer 30 seconden zitten. Vanuit deze positie gaat u op uw zij liggen en laat u uw hoofd meedraaien. U blijft weer 30 seconden op uw zij liggen, met de neus in de richting van de bank. Hierna gaat u rustig weer rechtop zitten.

moreless

Als de patiënt niet reageert op de behandeling, dan wordt de training van Brandt en Daroff aanbevolen. Bij deze oefeningen beweegt de patiënt afwisselend naar de rechter en linker zijligging. In een positie blijft de patiënt ca. 30 seconden en houdt altijd een rechte zithouding aan.

Schematische instructie van de Epley manoeuvre
Instructie voor de Epley manoeuvre in 5 stappen: 1. Rechte zithouding, hoofd draait 45 ° naar rechts 2. Snel naar liggende positie 3. Hoofd 90 ° naar links draaien 4. Hele lichaam 90 ° naar links draaien 5. Rustig rechtop gaan zitten met een naar links gekanteld hoofd; voer de manoeuvre voor het linker oor in tegenovergestelde richting uit.

info

Wat is het verschil tussen de voorste en de achterste vorm?

De voorste vorm is relatief zeldzaam en komt uitsluitend bij sterke manoeuvres voor. De oorsteentjes (otolieten) raken in plaats van in de Utriculus in het voorste kanaal. De achterste vorm komt veel vaker voor. Hier wordt de duizeligheid veroorzaakt door vaak typische bewegingen zoals bij het overeind komen of liggen. Er wordt ook wel van voorste halfcirkelvormige kanaal en achterste halfcirkelvormige kanaal gesproken.

Verloop en prognose

Vrouw met BPPD

BPPD is een onprettige ziekte die op zichzelf geen gevaarlijke ziekte is. Meestal gaat deze ziekte zonder behandeling vanzelf weg, maar er zijn ook uitzonderingen. Zo nu en dan komt het voor dat het langer duurt. De duizeligheid kan dus enkele dagen, weken, maanden of zelfs jaren duren. Dit is ook de reden waarom een tijdig bezoek aan de KNO-arts sterk wordt aanbevolen. Hoewel deze vorm van duizeligheid vaak vanzelf verdwijnt, is er een risico dat getroffenen over een langere periode met onaangename symptomen worden geconfronteerd.

moreless

Gevolgen en complicaties

Bij BPPD treden doorgaans symptomen op die het dagelijks leven verzwaren. Als de duizeligheid niet geneest door behandeling, moet de patiënt leren omgaan met de symptomen. Dit kan zorgen voor vervelende klachten, bijvoorbeeld wanneer de patiënt ontwaakt uit de slaap vanwege de ziekte. De ziekte en de bijbehorende evenwichtsstoornissen kunnen ook het risico van het vallen verhogen. Houdt de draaiduizeligheid langer aan, dan kan bovendien het algemene gedrag en gezondheidstoestand negatief worden beïnvloed. Daarom dient direct nadat de symptomen optreden een KNO-arts bezocht te worden zodat de oorsteentjes terug in de juiste positie in het binnenoor gebracht kunnen worden.

info

Kan het voor blijvende schade zorgen?

De BPPD zelf wordt als onschadelijk beschouwd en kan voor vervelende klachten zorgen. Hierdoor is het mogelijk dat een patiënt psychische gevolgen kan oplopen. Bovendien groeit door duizeligheidsaanvallen het risico tot vallen, wat tot serieuze verwondingen kan leiden. Het huis verven of de ramen wassen met behulp van een ladder wordt daarom ook afgeraden.

info

Bestaat er ook zoiets als kwaadaardige BPPD?

Een kwaadaardige BPPD is er niet direct. De term ‘goedaardige Benigne Paroxismale Positie Duizeligheid’ is gekozen omdat BPPD niet direct schade veroorzaakt door zijn aanwezigheid. Alleen door indirecte gevolgen zoals vallen of belasting van de zenuwen kan er schade ontstaan.

Ontstaan en oorzaken

Over het algemeen gaat BPPD gepaard met loszittende oorsteentjes die in het halfcirkelvormige kanaal terecht komen. Hierdoor begeven deze oorsteentjes zich aan het nieuwe laagste punt. De vloeistof in het halfcirkelvormige kanaal wordt in beweging gezet wat resulteert in een verdikking door de cupula (geleiachtige massa in het achterste halfcirkelvormige kanaal). Hierdoor wordt het halfcirkelvormige kanaal geprikkeld. Waarom oorsteentjes (otolieten) zich losmaken, kan verschillende oorzaken hebben:

 

  • Ontsteking van het evenwichtsorgaan in het binnenoor
  • Voorafgaande verkeers- of sportongevallen
  • Beschadiging aan de schedel of letsel aan het hoofd
  • Hoge leeftijd

Als de gehoorgang niet meer goed functioneert, bestaat de mogelijkheid dat de ruimtelijke informatie niet goed zijn doorgegeven aan de hersenen. Als gevolg daarvan kan er draaiduizeligheid ontstaan. De precieze oorzaak van het loskomen van de otolieten is tot op heden nog niet bekend.

info

Wat is een halfcirkelvormig kanaal?

Een halfcirkelvormig kanaal is onderdeel van het evenwichtsorgaan in het binnenoor. Het is een ronde buis die gevuld is met vloeistof, waarbij een groep met kleine haarcellen verbonden is met de zenuwcellen. Alle bewegingen van het lichaam zorgen ervoor dat de vloeistof in het halfcirkelvormige kanaal en daarmee de haarcellen bewegen. Via de zenuwcellen worden bewegingsprikkels aan de hersenen doorgegeven. 

Andere vormen van duizeligheid

Duizeligheid met blik naar boven

Naast BPPD zijn er nog andere vormen van duizeligheid, die ook andere oorzaken hebben. Zo ontstaat de ziekte van Menière door druk in het evenwichts- en gehoororgaan. Dit gaat meestal gepaard met misselijkheid, zweten en overgeven. Dit beïnvloedt slechts één oor, waarop ook tinnitus en gehoorverlies op kan treden. Sterke psychische belastingen kunnen ook leiden tot duizeligheid. Bij een beschadiging in de hersenen is het mogelijk dat zich een centrale duizeligheid ontwikkelt. In dit geval moet dit medisch worden behandeld.

moreless

BPPD bij kleuters

Hoewel duizeligheid en evenwichtsstoornissen regelmatig voorkomen als gevolg van migraine of andere oorzaken, komt BPPD bij kinderen zelden voor. Als oorkristallen bij kinderen loskomen, betekent dit niet altijd dat er duizeligheid optreedt. De arts weet niet precies waarom de oorsteentjes zich loslaten. Er wordt van uitgegaan dat het risico groter wordt door toenemende leeftijd waardoor het risico op BPPD vanaf het 35e levensjaar stijgt.

moreless

De geschiedenis van BPPD

Schwindel mit blick nach unten

De eerste beschrijving van de goedaardige BPPD is gemaakt door de KNO-arts (gespecialiseerd in otologie) Robert Bárány in ca. 1920. In 1969 kreeg de onderzoek naar de oorzaak een nieuw impuls door onderzoeken van H.F. Schuknecht. Bij hem viel in de onderzoeken van overleden patiënten met BPPD resten van oorkristallen in de cupula op. Vier jaar later werd de cupulolithiasis theorie door Schuknecht en Ruby vervangen door een beter samenhangende theorie over de oorzaak van BPPD. Toch is de oorzaak nog niet volkomen duidelijk omdat ondanks de ideale behandeling zo nu en dan geen herstel plaatsvindt.

info

Wat is de cupulolithiasis theorie?

Deze theorie suggereert dat de oorkristallen uit het cupula-orgaan in het achterste kanaal terecht komen. De otoliet vormt op dit moment een overwicht van zwaartekracht, waardoor duizeligheid en andere symptomen ontstaan.

info

Wat is de canalolythiasis hypothese?

Volgens deze hypothese wordt duizeligheid eerder veroorzaakt door een trauma of door andere degeneratieve effecten. Kleine deeltjes van de otolieten komen los en vormen in vrije beweging in het achterste kanaal een soort prop. Deze prop veroorzaakt een bijna volledige blokkade in binnenkant van de holle organen. Door een snelle beweging van het hoofd, kan deze prop in de tegenovergestelde zijde worden verplaatst en uit het kanaal terecht komen. Dit leidt dan tot de typische symptomen.

Meer informatie

Als u meer wilt weten over het menselijke gehoor, hoortoestellen of audiciens, dan bevelen we u de pagina 'nuttige info' aan. Heeft u last van slechthorendheid, gehoorverlies en bent u op zoek naar een geschikt hoortoestel? Neem dan gerust contact met ons op. Onze audibene-experts nemen graag de tijd voor u en bieden u graag de beste hulp aan - gratis en onafhankelijk. Klik hier om uw gratis advisering te starten.

moreless

Privacy

audibene hecht bijzonder veel waarde aan het feit at uw gegevens als klant, zowel voor als na de advisering, beschermd blijven. Om deze reden houden wij ons strikt aan de wettelijke bepalingen (stand 2014), zodat u en uw persoonlijke gegevens worden beschermd. Mocht u op zoek zijn naar een hoortoestel, neem dan gerust contact met ons op via ons gratis telefoonnummer (055 80 80 140).

moreless

{$audTemplate.img_trustbar_default_altText}